Ойынға тәуелділік, немесе лудомания, — адам құмар ойын мен бәс тігуді бақылай алмай, зиянын көре тұра тоқтамайтын бұзылыс. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) оны Аурулардың халықаралық жіктемесіне жеке кодпен енгізген. Сондықтан лудомания деген не деген сұраққа медицинаның жауабы нақты: бұл — диагноз.
Қазақстанда мәселе мемлекет деңгейінде мойындалған. 2023 жылғы 4 қыркүйекте Қауіпсіздік кеңесінің отырысында Мемлекет басшысы былай деді: «Соңғы жылдары елімізде құмар ойынға тәуелділік белең алып барады. Кейбір отбасылар үшін бұл үлкен қасіретке айналды» (Ақорданың сайты).
Мақалада тәуелділіктің белгілері, өзіңізді тексеретін сұрақтар, eGov арқылы өзін-өзі шектеу, тегін көмек алатын орын және тәрбие сағатына арналған дайын материал берілген.
Лудомания деген не: ауру ма, әлде жаман әдет пе
Иә, бұл — ауру: лудомания Аурулардың халықаралық жіктемесінде өз коды бар бұзылыс ретінде тіркелген. Ресми қазақ мәтіндерінде ол «құмар ойынға тәуелділік» деп аталады, ал диагноздың өзі «құмар ойынға патологиялық бейімділік» деп жазылады.
Сөз латынның ludus («ойын») және грек тіліндегі mania сөздерінен шыққан. «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 13-бабында «ойынқұмарлық (лудомания)» деген қос атау қолданылады. Бұл мақалада «лудомания» мен «құмар ойынға тәуелділік» бір ұғымды білдіреді.
ДДСҰ жіктеменің он бірінші қайта қаралуында (6C50 коды) бұзылыстың үш белгісін атайды:
- Бақылаудың бұзылуы. Адам ойынды қашан бастап, қашан тоқтататынын, қаншалықты жиі және ұзақ ойнайтынын басқара алмайды.
- Ойынның басымдығы. Құмар ойын басқа қызығушылықтар мен күнделікті істерден жоғары тұра бастайды.
- Зиянға қарамай жалғастыру. Теріс салдары пайда болса да, адам ойнай береді немесе бұрынғыдан да көп ойнайды.
ДДСҰ бойынша бұл белгілер әдетте кемінде 12 ай бойы байқалады. Диагнозды тек дәрігер қояды.
| Жіктеме | Коды |
|---|---|
| Аурулардың халықаралық жіктемесі, 10-қайта қарау (Қазақстанда қолданылады) | F63.0 |
| Аурулардың халықаралық жіктемесі, 11-қайта қарау | 6C50; негізінен онлайн ойын — 6C50.1 |
Туризм және спорт министрлігі Денсаулық сақтау министрлігіне сілтеме жасап, F63.0 кодын атайды. Осы диагнозды анықтау мен емдеудің клиникалық хаттамасы 2023 жылғы қазанда мақұлданған.
Ойынға тәуелділік пен компьютер ойындарына әуестіктің айырмасы
Жоқ, бұл бір нәрсе емес: ДДСҰ жіктемесінде олардың кодтары екі бөлек. Лудомания ақшаға немесе басқа құндылыққа ойнаумен байланысты, ал бейнеойындарға әуестік жеке бұзылыс ретінде сипатталады.
| Код | Не туралы |
|---|---|
| 6C50 | Ақшаға немесе өзге құндылыққа құмар ойын ойнау және бәс тігу |
| 6C51 | Компьютер ойындары мен бейнеойындарға тәуелділік |
Балалар арасында екеуінің алдын алу да әртүрлі жолмен жүреді. Құмар ойын бойынша заң 21 жасқа дейін қатысуға тыйым салады, ал Үкіметтің кешенді жоспары мектептерге сынып сағаттары мен тәрбие іс-шараларын жүктейді. Виртуалды ойынға тәуелділіктің алдын алу ата-аналарға арналған жұмысқа кіреді: Туризм және спорт министрлігінің мәліметінше, ата-аналарды педагогикалық қолдау орталықтарының бағдарламаларына ойын және интернет тәуелділігінің алдын алу бөлімі енгізілген. Бұдан әрі мақала тек ақшаға ойналатын құмар ойын туралы.
Лудомания себептері: тәуелділік қалай қалыптасады
Тәуелділікке бір ғана себеп апармайды. Зерттеулер оны ойынның жылдамдығымен, қолжетімділігімен және ойыншының қате сенімдерімен байланыстырады. Бәс тігуге қатысты үш байланыс жиі аталады.
- Жылдамдық пен жиілік. Lancet Public Health журналының комиссиясы (2024) матч барысындағы бәс тігу онлайн ставканы лезде жасалатын іске айналдырып, оның жиілігін арттырғанын жазады. Комиссия мұндай жылдам әрі үздіксіз бәс тігуді зиян қаупінің өсуімен байланысты деп бағалайды.
- Тәулік бойы қолдағы телефон. ДДСҰ онлайн ойынға кез келген жерден және кез келген уақытта қол жететінін атап өтеді. Hing және әріптестерінің 2023 жылғы зерттеуі бойынша, зиянмен байланысты үш қасиеттің бәрін тек смартфоннан бәс тігу біріктіреді.
- Спортты білу ұтыс әкеледі деген сенім. Cantinotti және әріптестерінің (2004) тәжірибесінде бәс тігушілердің «шеберлігі» танымдық бұрмалау болып шықты. Австралия футболының 1 141 матчын талдаған зерттеуде (Riley және әріптестері, 2023) сарапшылар нәтижені кездейсоқ таңдаудан жиірек тапты, бірақ ақша жағынан одан озған жоқ. Коэффициент пен маржаның қалай құрылатыны бәс тігу туралы нұсқаулықта түсіндірілген.
Бұл — зерттеулерде табылған байланыстар, дәлелденген жалғыз себептер емес. Сол комиссияның деректері бойынша спортқа бәс тігетін ересектердің 8,9%-ында проблемалық ойын немесе бұзылыс бар, ал онлайн-казино мен слоттарда бұл үлес 15,8%-ға жетеді.
Құмар ойындардың зияны: ақша, отбасы, денсаулық
Құмар ойындардың зияны ойыншының өзімен шектелмейді: ДДСҰ ақшаға, отбасына және денсаулыққа тиетін салдарды бөлек атайды. ДДСҰ деректері бойынша зиянның қандай да бір дәрежесін ерлердің 11,9%-ы және әйелдердің 5,5%-ы сезінеді.
Ақша мен қарыз
ДДСҰ бойынша құмар ойындағы барлық ұтылыстың шамамен 60%-ы зиянды деңгейде ойнайтын адамдардан түседі. Отбасының қажетті тауарлар мен қызметтерге арналған ақшасы ойынға кетеді, ал бұл кедейлікке итермелейді.
Қазақстанда мұндай ойыншылардың нақты саны белгісіз, ал бағалаулар бір-бірінен бірнеше есе алшақ. Мемлекет басшысы 2024 жылғы 15 наурызда Ұлттық құрылтайда букмекерлер мен казинолардың тұрақты клиенттерін шамамен 400 мың деп атады. Туризм және спорт министрлігінің 2025 жылғы зерттеуі ойынның әр түрі бойынша 456–494 мың тұрақты ойнайтын адамды есептеді, ал бір депутат 2026 жылы 700 мың деген санды айтты. Бұлардың ешқайсысы диагноз саны емес: министрліктің Денсаулық сақтау министрлігіне сілтеме жасаған мәліметінше, 2024 жылы F63.0 диагнозымен мемлекеттік мекемелерге 69 адам жүгінген.
Отбасы
ДДСҰ жоғары қауіп деңгейінде ойнайтын әр адамның айналасында орта есеппен тағы алты адам зардап шегетінін жазады. Олардың көбі өздері мүлде ойнамайды. ДДСҰ атаған зиянның қатарында қарым-қатынастың үзілуі және балалардың қараусыз қалуы бар. Мұндай жағдайда жақындарға да қолдау керек, ол туралы төменде жеке бөлім бар.
Денсаулық
ДДСҰ құмар ойын психикалық аурулар мен өзіне қол жұмсау жағдайларының көбеюіне әкелуі мүмкін екенін жазады. Швециядағы зерттеу бойынша, бұл бұзылысы бар адамдарда өзіне қол жұмсау қаупі жалпы халықпен салыстырғанда 15 есе жоғары. Ауыр сәтте қайда хабарласуға болатыны төмендегі көмек бөлімінде берілген.
Ойынға тәуелділіктің белгілері: өзіңізді тексеріңіз
Мәселені байқауға екі қысқа сауалнама көмектеседі, бірақ олардың ешқайсысы диагноз емес. Олар құмар ойындарға тәуелділікті алғаш бағалау үшін зерттеулерде қолданылады, ал диагнозды тек дәрігер қояды.
Сұрақтарға ойыншының өзі жауап береді. Жақындары көбіне «күйеуім құмар ойын ойнайды» деп іздейді: олар үшін не істеуге болатыны төмендегі жеке бөлімде.
Бірінші сауалнама — Lie/Bet, екі сұрақ. Оны 1997 жылы Johnson және әріптестері жариялаған, сұрақтарды қазақ тіліне редакция аударды.
- Бұрын-соңды бәске барған сайын көбірек ақша тігу қажеттілігін сездіңіз бе?
- Өзіңізге маңызды адамдарға қанша ойнайтыныңыз туралы өтірік айтуға тура келді ме?
Авторлардың түсіндірмесі бойынша, бір немесе екі сұраққа «иә» деген жауап маманмен тереңірек тексерілуге себеп болады.
Екінші сауалнама — PGSI шкаласы, тоғыз сұрақ. Проблемалық ойынның ауырлық индексін 2001 жылы Ferris пен Wynne жасаған, ұпай шектерін Ұлыбританияның құмар ойындар жөніндегі комиссиясы келтіреді. Сұрақтар соңғы 12 ай туралы. Әр жауап бағаланады: ешқашан — 0, кейде — 1, көбінесе — 2, әрдайым дерлік — 3 ұпай. Аудармасы — редакциядікі.
- Ұтылуға шамаңыз жететін сомадан көп бәс тіктіңіз бе?
- Бұрынғы толқуды сезіну үшін көбірек ақшамен ойнауға тура келді ме?
- Ұтылған ақшаны қайтару үшін басқа күні қайта ойнадыңыз ба?
- Ойынға ақша табу үшін қарыз алдыңыз ба немесе бірдеңе саттыңыз ба?
- Құмар ойынға қатысты мәселеңіз болуы мүмкін деп сездіңіз бе?
- Ойын денсаулығыңызға зиян келтірді ме, соның ішінде күйзеліс не мазасыздық тудырды ма?
- Өзіңіз келіссеңіз де, келіспесеңіз де, басқалар бәс тігуіңізді сынады ма немесе құмар ойынға қатысты мәселеңіз бар екенін айтты ма?
- Ойыныңыз сізге немесе отбасыңызға қаржылық қиындық әкелді ме?
- Қалай ойнайтыныңыз үшін немесе ойын кезінде болған жайттар үшін өзіңізді кінәлі сездіңіз бе?
Ұпайлар қосылады, жалпы сома 0-ден 27-ге дейін болады.
| Ұпай | Мағынасы |
|---|---|
| 0 | Проблема белгілері жоқ |
| 1–2 | Қауіп төмен |
| 3–7 | Қауіп орташа |
| 8 және одан көп | Проблемалық ойын |
Бұл диагноз емес: шкала мәселенің ауқымын сауалнамаларда бағалау үшін жасалған. Ойынды бақылаудың ережелері мен көмек қызметтері «Жауапты ойын» бетінде жинақталған.
Құмар ойынға тәуелділіктен қалай құтылуға болады
Бүгін жасауға болатын қадамдар да, нәтиже беретін ем де бар. Құмар ойынға тәуелділіктен құтылу жолдарын төменде дереккөздердің өз сөзімен береміз: редакцияның медициналық кеңесі жоқ.
Бүгін не істеуге болады
Ұлыбританияның Корольдік психиатрлар колледжі ойынға тәуелділікті қалай жеңуге болады деген сұраққа бүгіннен бастауға болатын бес қадаммен жауап береді. Төменде олардың қысқаша мазмұны берілген.
- Ақшаны шектеу. Колледж бір отырысқа немесе аптаға лимит қоюды, банк карталарын өзіңізбен алып жүрмеуді және банкте құмар ойынға төлемді бұғаттауды ұсынады.
- Өзін-өзі шектеуге жазылу. Колледж өзіне тыйым салу тетігін атайды, Қазақстанда оның мемлекеттік түрі eGov арқылы жұмыс істейді.
- Уақытты қысқарту. Колледж ойынға кететін уақытты азайтуды үшінші қадам ретінде атайды.
- Ойынды табыс көзі деп санамау. Колледж құмар ойынды ақша табудың жолы ретінде қарастырмауға кеңес береді.
- Бос уақытты басқа іспен толтыру. Ойынға кеткен сағаттардың орнына басқа әрекет табу ұсынылады.
Колледждің деректері бойынша, лудоманиясы бар адамдардың шамамен үштен бірі емделмей-ақ өздігінен сауығады, ал шамамен үштен екісінде мәселе сақталады.
Емдеу қалай жүреді
Корольдік психиатрлар колледжі негізгі әдіс ретінде когнитивтік-мінез-құлықтық терапияны атайды. Бұл — сөйлесу арқылы жүретін психотерапия, ол әдетте бір сағаттық сегіз сессиядан тұрады және жеке немесе топпен өтеді.
Адамдар «лудомания емі» деп іздегенде көбіне дәрі туралы сұрайды, бірақ бұл жерде екі дереккөздің ұстанымы бірдей емес. Корольдік психиатрлар колледжі налтрексон көмектесуі мүмкін екеніне сенімді дәлелдер бар деп жазады, оны психиатр тағайындайды. Американдық психиатрлар қауымдастығы (2024 жылғы мамыр) АҚШ реттеушісі дәл осы бұзылысты емдеуге мақұлдаған дәрі жоқ екенін атап өтеді. Кез келген дәріні тек дәрігер тағайындайды.
Екі дереккөз де өзара көмек топтарын атайды: онда ұқсас мәселесі бар адамдар бір-бірімен тәжірибе бөліседі.
eGov арқылы өзін-өзі шектеу: бәс тігуді бірден жабу
2007 жылғы 12 қаңтардағы № 219-III «Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 15-1-бабы бойынша 21 жасқа толған азамат eGov Mobile арқылы өзін алты айдан он жылға дейінгі мерзімге құмар ойындар мен бәс тігуден шектей алады. Мұндай өтінішті кері алуға болмайды.
Заңның мәтінінде: «Берілген өтініш қайтарылуға немесе кері қайтарып алуға жатпайды». Шектеуді мерзім біткенге дейін жаңа мерзімге ұзартуға болады, ал мерзім аяқталғанда адам тізімнен автоматты түрде шығарылады. Өтініш туралы мәлімет құпия болып табылады. Қызмет eGov жүйесінде 2024 жылғы 18 наурызда іске қосылған, ал 2024 жылғы 4 желтоқсаннан бастап мерзім он жылға дейін ұзартылып, қызмет тек 21 жастан қолжетімді болды.
- «Қызметтер». eGov Mobile қосымшасында осы бөлімді ашыңыз.
- «Спорт». Қызметтер тізімінен осы санатты таңдаңыз.
- «Құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға шектеу қою». Қызметті ашып, шектеу аяқталатын жыл мен айды көрсетіңіз.
- Тапсырыс пен қол қою. Қызметке тапсырыс беріп, өтінішке жылдам кіру кодымен немесе Face ID / Touch ID арқылы қол қойыңыз.
eGov арқылы шектеу бірден енгізіледі, ал e-Otinish арқылы берілген жазбаша өтініш 7 жұмыс күнге дейін қаралады. Бұл тәртіп туризм және спорт министрінің 2024 жылғы 10 қазандағы № 179 бұйрығында бекітілген.
Премьер-министр Бектеновтің депутат сауалына жауабы бойынша (baq.kz, 2026 жылғы 23 маусым), 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 463 829 өтініш берілген, оның 224 793-і күшінде. «Құмар ойындарды мониторингілеу және талдау орталығы» ЖШС 2026 жылғы 22 қыркүйекте хабарлағандай, 27 наурыздан тамыздың соңына дейін бірыңғай есепке алу жүйесі (ЕСУ) 180 мыңнан астам адамның кіруін шектеген. Оның 23 мыңнан астамы — өзін-өзі шектеу бойынша.
Шектеудің шегі бар: ол тек ЕСУ-ға қосылған, Қазақстан Республикасының лицензиясы бар букмекерлерде жұмыс істейді. Заң бойынша ЕСУ тізімдегі адамның төлемдерінен бас тартуға міндетті (15-1-баптың 6-тармағы). Өз мәртебеңізді «Құмар ойындарды мониторингілеу және талдау орталығының» сайтында, «Өзін-өзі шектеу» бөлімінде тексеруге болады.
Біз тексерген Betwinner, Linebet және Rolsbet букмекерлерінің Қазақстан Республикасының лицензиясы жоқ, сондықтан eGov арқылы қойылған шектеу оларға қолданылмайды. Олардың жеке кабинетінде не бары кестеде көрсетілген (2026 жылғы 13 қазандағы тексеру). Кесте — ұсыныс емес, тексеру нәтижесі.
| Букмекер | Жеке кабинетте |
|---|---|
| Betwinner | «Ответственная игра» бөлімі бар: бәске, ұтылысқа және депозитке лимит, әрқайсысы 24 сағатқа, 7 және 30 күнге; бір күндік сеанс шектеуі; таңдалған кезеңге өзін-өзі шектеу. Лимит сомалары АҚШ долларымен қойылады, шот теңгеде болса да |
| Linebet | Жауапты ойын бөлімі жоқ: бөлімнің мекенжайы 404 қатесін береді, мәзірде мұндай тармақ жоқ. Лимит пен өзін-өзі шектеуді ойыншы өзі қоя алмайды |
| Rolsbet | Жауапты ойын бөлімі жоқ, мәзірде мұндай тармақ жоқ; ережелер арасында «Ответственная игра» құжаты бар |
Қазақстанда лудомания емделе ме және көмекті қайдан алуға болады
Иә, мемлекеттік психикалық денсаулық орталықтарында ойынға тәуелділік тегін емделеді, ал бақылау динамикалық есепке қоймай жүргізілуі мүмкін. Мұны бірнеше құжат бекітеді.
- Тегін емдеу. F00–F99 кодтары бар психикалық бұзылыстар Денсаулық сақтау министрінің № ҚР ДСМ-108/2020 бұйрығындағы әлеуметтік мәні бар аурулар тізбесіне енгізілген. Оларды амбулаториялық емдеу мен оңалту Үкіметтің 2020 жылғы 16 қазандағы № 672 қаулысы бойынша тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне кіреді. F63.0 коды да осы топқа жатады.
- Есепке қоймай. «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 176-1-бабы құмар ойындарға патологиялық әуестігі бар адамға консультациялық бақылау белгілейді. Кешенді жоспар оны динамикалық есепке қоймай жүргізуді көздейді.
- Жасырын оңалту. Кодекстің 165-бабы бойынша медициналық-әлеуметтік оңалту пациенттің қалауымен жасырын жүргізілуі мүмкін.
Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығы Алматыда, Амангелді көшесі, 88 мекенжайында орналасқан. Байланыс орталығының телефондары: +7 (727) 272 48 32 және +7 (727) 261 32 39, дүйсенбі — жұма, 09:00–18:00. Туризм және спорт министрлігінің 2026 жылғы 8 қаңтардағы хабарламасы бойынша, бұл байланыс орталығы лудоманиясы бар адамдарға және олардың жақындарына психологиялық көмек көрсетеді.
Құмар ойындарға тәуелділік бойынша бөлек мемлекеттік жедел желі жоқ. Мемлекеттік көмектің негізгі көзі — жоғарыдағы орталық пен өңірлердегі психикалық денсаулық орталықтары.
Жақыныңыз құмар ойын ойнаса не істеу керек
Отбасы заң берген тетіктерге және мемлекеттік көмекке сүйене алады, бірақ көп шешімді ойыншының өзі қабылдайды. Төменде дереккөздер атаған мүмкіндіктер берілген.
- Өзгенің атынан шектеу тек сот арқылы қойылады. «Ойын бизнесі туралы» заңның 15-1-бабы бойынша жақын туыстары мен отбасы мүшелері адамды тізімге тек оның әрекет қабілетін шектеу туралы заңды күшіне енген сот шешімі негізінде енгізе алады.
- Жақындарға да көмек бар. Туризм және спорт министрлігінің мәліметінше, Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығының байланыс орталығы ойыншылардың жақындарына да психологиялық көмек көрсетеді.
- Зардап отбасына да тиеді. ДДСҰ жоғары қауіп деңгейінде ойнайтын әр адамның айналасында орта есеппен алты адам зардап шегетінін жазады, сондықтан отбасы мүшелерінің өз қолдауы да маңызды.
- Ұйымдастырушы көмек байланысын көрсетуге міндетті. Заңның 15-бабы ойын бизнесін ұйымдастырушыға қатысушыларға және олардың жақын туыстарына психологиялық көмек көрсететін мамандардың телефондарын орналастыруды жүктейді.
- Борышкерлерге тыйым бар. Заңның 15-бабы бойынша Борышкерлердің бірыңғай тізіліміне енгізілген адам құмар ойындар мен бәс тігуге қатыспайды.
Лудоманияның алдын алу: ата-анаға және мұғалімге
Балаларға құмар ойынның қаупін түсіндіру — мемлекет қойған міндет, ал сабақты нақты деректерге сүйеніп құруға болады. 2023 жылғы 4 қыркүйекте Қауіпсіздік кеңесінде Мемлекет басшысы лудоманияға қарсы күресте тәрбие мен түсіндіру жұмысына ерекше мән беруді тапсырды.
Үкіметтің 2024 жылғы 31 мамырдағы № 432 қаулысымен заңсыз ойын бизнесіне және лудоманияға қарсы іс-қимылдың 2024–2026 жылдарға арналған кешенді жоспары бекітілді. Оның 4-тармағы Оқу-ағарту министрлігі мен әкімдіктерге жарты жылда бір рет сабақтар, сынып сағаттары және тәрбие іс-шараларын өткізуді жүктейді. Туризм және спорт министрлігінің 2026 жылғы 8 қаңтардағы есебі бойынша, 6 мыңнан астам мектеп лудоманияның алдын алуды тәрбие жұмысының жоспарына енгізген. Құмар ойындардың алдын алу тақырыбына мұғалімдер көбіне «лудомания туралы тәрбие сағаты» деп материал іздейді, төмендегі блок соған арналған.
Тәрбие сағатына арналған дайын материал
Бес тезисті дауыстап оқуға немесе слайдқа көшіруге болады. Әр тезистің дереккөзі көрсетілген.
- Лудомания — ауру. ДДСҰ оны Аурулардың халықаралық жіктемесіне 6C50 кодымен енгізген: адам ойынды бақылай алмайды және зиянына қарамай ойнай береді.
- Жасөспірімдер де ойнайды. Lancet Public Health журналының комиссиясы (2024) бойынша әлемдегі жасөспірімдердің 17,9%-ы соңғы бір жылда құмар ойын ойнаған.
- Заң 21 жасқа дейін тыйым салады. «Ойын бизнесі туралы» заңның 15-бабы бойынша 21 жасқа толмаған адамдар құмар ойындар мен бәс тігуге қатыспайды.
- Ұйымдастырушы әрдайым өз үлесін алады. «Жауапты ойын» бетімізде түсіндірілгендей, букмекер әр коэффициентке маржа қосады, сондықтан төленетін ұтыстар қабылданған бәстерден әрдайым аз болады.
- Тоқтаудың мемлекеттік жолы бар. «Ойын бизнесі туралы» заңның 15-1-бабы бойынша eGov арқылы берілген өзін-өзі шектеу туралы өтінішті кері алуға болмайды.
Сыныпта талқылауға арналған төрт сұрақ:
- Заң неліктен құмар ойындар мен бәс тігуге тек 21 жастан рұқсат береді деп ойлайсыз?
- Ойынға тәуелділік пен компьютер ойындарына әуестіктің айырмасы неде?
- Неліктен ұйымдастырушы ұзақ мерзімде ұтылмайды?
- Досыңыз ұтылғанын жасырып жүрсе, кімнен көмек сұрауға болады?
Құмар ойындар туралы заң не дейді
Қазақстан заңдары құмар ойындар мен бәс тігуге кім қатыса алатынын және оны қалай жарнамалауға болатынын нақты шектейді. Негізгі нормалар төменде берілген. Бәс тігуге қатысты заң талаптары жеке нұсқаулықта толық талданған.
- Кім қатыспайды (15-бап). 21 жасқа толмағандар, сот әрекет қабілетін шектеген немесе өзін-өзі шектеген адамдар, Борышкерлердің бірыңғай тізіліміне енгізілгендер, бас бостандығын шектеу жазасына кесілгендер немесе шартты түрде сотталғандар.
- Мемлекеттік қызметшілер мен әскери қызметшілер. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңның 12-бабы мемлекеттік қызметшілерге құмар ойындар мен бәс тігуге, соның ішінде интернетте қатысуға шектеу қояды. Бұл шектеуді бұзу қызметтен босатуға әкеледі. Әскери қызметшілерге қатысты шектеу әскери қызмет туралы заңның 26-бабында бар.
- Жарнамаға тыйым. «Жарнама туралы» заңның 13-бабы букмекерлік кеңселер мен тотализаторлардың сыртқы, көліктегі, бұқаралық ақпарат құралдарындағы, интернеттегі және ұялы байланыс арқылы жарнамасына кейбір ерекшеліктермен тыйым салады. Рұқсат етілгені — тек атауы, белгісі, мекенжайы, сайты және лицензиясы.
- Шетелдік сайттарға тыйым. «Ойын бизнесі туралы» заңның 6-бабы бойынша Қазақстан лицензиясы жоқ шетелдік букмекерлер мен тотализаторлардың сайттарына тыйым салынған. Лицензиясы бар букмекердің электрондық кассасы тек .KZ немесе .ҚАЗ доменінде жұмыс істейді.
Ойынға тәуелділік туралы жиі қойылатын сұрақтар
Лудомания — адам құмар ойын мен бәс тігуді бақылай алмай, зиянына қарамай жалғастыратын бұзылыс. ДДСҰ оны Аурулардың халықаралық жіктемесіне енгізген: 10-қайта қарауда F63.0, 11-қайта қарауда 6C50 коды. Ресми қазақ мәтіндерінде ол «құмар ойынға тәуелділік» деп аталады.
Ауру: ДДСҰ лудоманияны өз коды бар бұзылыс ретінде тіркеген. Үш белгісі — ойынды бақылаудың бұзылуы, ойынның басқа істерден басым болуы және зиянына қарамай жалғасуы, әдетте кемінде 12 ай бойы. Диагнозды тек дәрігер қояды.
Алғашқы бағалауға қысқа сауалнамалар көмектеседі: екі сұрақтан тұратын Lie/Bet және тоғыз сұрақтан тұратын PGSI шкаласы. PGSI бойынша 8 және одан көп ұпай проблемалық ойынды көрсетеді. Бұл диагноз емес, диагнозды дәрігер қояды.
Кейбір адамдарға болады. Корольдік психиатрлар колледжінің деректері бойынша, лудоманиясы бар адамдардың шамамен үштен бірі емделмей-ақ сауығады, ал үштен екісінде мәселе сақталады. Колледж бес қадамды атайды, соның ішінде ақшаны шектеу және өзін-өзі шектеу.
Иә. F00–F99 психикалық бұзылыстары тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне кіреді, ал кодекстің 176-1-бабы есепке қоймай консультациялық бақылауды көздейді. Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығының телефондары: +7 (727) 272 48 32, +7 (727) 261 32 39.
Жоқ. «Ойын бизнесі туралы» заңның 15-1-бабы бойынша берілген өтініш қайтарылуға немесе кері қайтарып алуға жатпайды. Шектеуді ұзартуға болады, ал таңдалған мерзім біткенде адам тізімнен автоматты түрде шығарылады.
Жақындарға мемлекеттік көмек бар: Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығының байланыс орталығы ойыншылардың отбасына да көмектеседі. Күйеуіңіздің атынан шектеуді тек оның әрекет қабілетін шектеу туралы сот шешімімен қоюға болады, ал eGov арқылы өтінішті ол өзі бере алады.